Çocuklarda Baş Ağrısı ve Migren

Çocuklarda baş ağrısı ne kadar yaygın?

Toplum taramaları, baş ağrısının okul çağındaki çocuklar ve ergenler arasında oldukça yaygın olduğunu gösteriyor. 50 toplum çalışmasını bir araya getiren bir derlemede, 20 yaşından küçüklerin yaklaşık %58'inin çalışmaya göre değişen bir dönem içinde (son bir aydan yaşam boyuna kadar) baş ağrısı yaşadığı; migrenin ise yaklaşık %8 oranında görüldüğü bulunmuştur. Kızlarda hem baş ağrısı hem migren daha sıktır^[1].

8–18 yaş arasını inceleyen daha yeni bir meta-analizde, başka bir hastalığa bağlı olmayan (birincil) baş ağrılarının toplam sıklığı %62; migren için %11, gerilim tipi baş ağrısı için %17 bulunmuştur^[2]. Türkiye'den bir örnek olarak Kayseri'de 7–17 yaş okul çocuklarında yapılan çalışmada tekrarlayan baş ağrısı %47,5, migren %7,2 ve gerilim tipi baş ağrısı %7,8 oranında saptanmıştır^[3].

Oranların çalışmadan çalışmaya farklı olması, yaş grubuna, kullanılan tanı ölçütlerine ve sorulan döneme bağlıdır. Ortak sonuç şudur: Baş ağrısı çocuklarda seyrek değildir ve okula devamı, sporu ve günlük etkinlikleri aksatabilir^[4].

Baş ağrısıyla acile gelen çocuklarda hangi tanılar konuluyor?

İtalya'nın Trieste kentindeki bir çocuk acil servisinde beş yıl boyunca baş ağrısı nedeniyle getirilen 2.051 çocuğun kayıtları incelendi. Taburculukta en sık konan tanı, enfeksiyonla ilişkili baş ağrısıydı (%42,4); bunu migren gibi birincil baş ağrıları izledi (%39,7). Hayatı tehdit eden bir neden yalnız 7 çocukta (%0,3) bulundu^[5].

Uluslararası Baş Ağrısı Derneği'nin sınıflaması (ICHD-3) da tabloyu iki kümeye ayırır. Birinci kümede, tanı olarak doğrudan bir baş ağrısı tablosunun adı yazılır; en bilinen iki örnek migrenle gerilim tipi baş ağrısıdır. İkinci kümede ise ağrı, adı konmuş başka bir nedene bağlanır; örneğin ateşli bir enfeksiyon, başa alınan bir darbe ya da ağrı kesicilerin gereğinden sık kullanılması^{[4, 16]}. Muayenedeki asıl soru, çocuğun ağrısının hangi kümeye girdiğidir; aşağıdaki uyarıcı belirtiler bu ayrımda yol gösterir.

Migren ile gerilim tipi baş ağrısı nasıl ayrılır?

Çocuklarda migren nasıl görünür?

Migren, tekrar eden ataklarla gelen bir baş ağrısıdır. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği'nin sınıflamasına (ICHD-3) göre 18 yaş altındaki çocuklarda bir atak 2 ile 72 saat sürebilir. Ağrı çoğunlukla orta ya da şiddetlidir, zonklayıcı olabilir ve yürümek, merdiven çıkmak gibi olağan hareketlerle artar. Ataklara bulantı, kusma ya da ışık ve sesten rahatsızlık eşlik eder^[6].

Yetişkinlerden farklı olarak çocuklarda migren ağrısı sıklıkla başın iki yanındadır ve genellikle alın ve şakak bölgesinde hissedilir; tek taraflı ağrı daha çok ergenliğin sonlarında belirginleşir. ICHD-3'e göre küçük çocuklarda ışık ve ses hassasiyeti, çocuğun söylediklerinden çok davranışından çıkarılır: televizyonun kapatılmasını istemek, perdeyi çektirmek ya da yüzünü yastığa gömmek buna örnek olabilir^[6]. Dünya Sağlık Örgütü de çocukluk çağındaki atakların yetişkinlere göre kısa sürebildiğine ve karın bölgesine ait yakınmaların tabloda daha fazla yer tutabildiğine dikkat çeker^[4].

Hekim yakın akrabalarda baş ağrısı olup olmadığını da sorar. Kayseri çalışmasında migreni olan çocukların birinci derece yakınlarında baş ağrısı, gerilim tipi baş ağrısı olan çocuklara göre belirgin olarak daha sık bulunmuştur^[3].

Gerilim tipi baş ağrısı nasıl hissedilir?

Gerilim tipi baş ağrısında ağrı genellikle başın iki yanındadır; zonklamaz, başı bir bant gibi saran baskı ya da sıkışma hissi şeklindedir. Hafif ya da orta şiddettedir, yarım saatten birkaç güne kadar sürebilir ve günlük hareketlerle artmaz. Bulantı ve kusma olmaz; ışık ya da sesten rahatsızlıktan en fazla biri bulunabilir^{[4, 7]}.

Bir çocukta hem migren hem gerilim tipi ataklar olabilir. Tedavi yaklaşımları farklı olduğu için ayrımı yapmak önemlidir; bunun için baş ağrısı günlüğü çok yardımcı olur^[7].

Aura nedir?

Migreni olan bazı çocuklarda ağrıdan önce ya da ağrıyla birlikte aura denen geçici belirtiler olur. En sık görülenleri gözde parlak çizgiler, ışık çakmaları ya da görme alanında boşluk gibi görme belirtileridir; uyuşma, karıncalanma ya da konuşmada zorlanma da olabilir. Aura belirtileri yavaş yavaş yayılır, her biri genellikle 5–60 dakika sürer, tamamen geçer ve çoğunlukla bir saat içinde baş ağrısı başlar^[8].

Önemli: Uyuşma, güçsüzlük, konuşma güçlüğü ya da görme kaybı ilk kez ortaya çıkıyorsa bunun aura olduğunu varsaymayın; beklemeden 112'yi arayın^[9].

Hangi belirtiler tehlikelidir? (Kırmızı bayraklar)

Hekimler, baş ağrısının arkasında başka bir hastalık olabileceğini düşündüren belirtilere "kırmızı bayrak" der. Bu belirtiler tek başına ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez; ancak çocuğun beklemeden muayene edilmesi gerektiğini gösterir^[10].

Çocuklarda yapılan çalışmalarda, muayenede saptanan nörolojik bulgular, öksürme, ıkınma ya da egzersizle ortaya çıkan ağrı, kusmanın eşlik ettiği ağrı ve 6 yaşından önce başlayan ağrı, başka bir hastalığa bağlı baş ağrısı olan çocuklarda daha sık bulunmuştur^[11]. Ağrının bir aydan kısa süredir var olması, ailede migren öyküsü olmaması, yürüme bozukluğu ve nöbet de hekimin daha dikkatli davrandığı durumlardandır^[12].

Öte yandan bazı belirtiler, yalnız başına olduklarında uyarıcı değer taşımayabilir. Acil servis çalışmasında, gece uykudan uyandıran ağrı ya da başın arka bölgesindeki ağrı, başka bir uyarıcı belirti olmadığında ciddi nedenlerle ilişkili bulunmamıştır^[5]. Bununla birlikte ICHD-3, çocuklarda başın arka (oksipital) bölgesine yerleşen baş ağrısının seyrek olduğunu ve tanı konurken temkin gerektirdiğini belirtir^[6]; bu nedenle başın arka bölgesindeki ağrı muayenede ayrıca değerlendirilir. Ağrı giderek kötüleşiyor ya da çocuğu uykudan uyandırıyorsa aynı gün hekime başvurmak gerekir^[9].

Ne zaman çocuk nöroloğuna gidilmeli?

Arada bir olan, dinlenmeyle geçen ve çocuğun günlük yaşamını etkilemeyen bir baş ağrısı için ilk adım çocuk doktorunuzdur. Şu durumlardan biri varsa randevuyu bir çocuk nörolojisi uzmanından almak mantıklıdır:

• Baş ağrısı düzenli olarak tekrarlıyor, sıklaşıyor ya da şiddetleniyorsa^[9].
• Çocuğunuz baş ağrısı yüzünden okulu, sporu ya da arkadaş etkinliklerini kaçırıyorsa^[4].
• Ağrının yapısı değiştiyse ya da yeni başlamış bir ağrı kısa sürede farklılaşıyorsa^[10].
• Ağrı kesiciye giderek daha sık ihtiyaç duyuluyorsa^[6].
• Ağrıya aura benzeri belirtiler, kusma ya da yukarıdaki uyarıcı belirtilerden biri eşlik ediyorsa (acil durumlar için önce 112 ya da acil servis)^[9].
• Migren olup olmadığını öğrenmek ve uygun bir tedavi planı yapmak istiyorsanız^{[14, 15]}.

Değerlendirmede neler yapılır?

Muayenede neler sorulur?

Tekrarlayan baş ağrısının tanısı çoğu zaman bir testle değil, dikkatli bir öykü ve muayeneyle konur^[12]. Görüşmede ağrının başlangıcı, sıklığı ve süresi; yeri ve niteliği; ağrıya eşlik eden yakınmalar; ağrıyı tetikleyen ya da hafifleten durumlar; akrabalardaki baş ağrıları ve kullanılan ilaçlar tek tek konuşulur. Sonra çocuğun genel ve nörolojik muayenesi eksiksiz yapılır; gerektiğinde göz dibine bakılır, çünkü göz sinirinin başlangıç noktasında şişlik (papil ödemi) bir uyarıcı bulgudur^[10].

MR veya tomografi her çocukta gerekir mi?

Hayır. Amerikan Nöroloji Akademisi ve Çocuk Nörolojisi Derneği'nin 2002 tarihli kılavuzuna göre tekrarlayan baş ağrısı olan ve nörolojik muayenesi normal olan çocuklarda beyin görüntülemesi rutin olarak gerekli değildir. Görüntüleme; muayenede anormal bir bulgu varsa ya da öykü ve muayene beyni ilgilendiren bir hastalığı düşündürüyorsa planlanır^[12]. Hangi tetkikin gerekli olduğuna, çocuğunuzu muayene eden hekim karar verir.

EEG ve kan tahlili gerekli mi?

Aynı kılavuza göre EEG, baş ağrısının nedenini bulmak ya da migreni diğer baş ağrılarından ayırmak için rutin olarak önerilmez. Kan tahlilleri ve bel suyu incelemesinin her çocukta yapılmasını destekleyen yeterli kanıt da yoktur^[12]. Bu tetkikler, öykü ve muayeneye göre gereken çocuklarda istenir.

Migreni ne tetikler, günlük yaşamda neler yapılabilir?

Çocuklarda migrenle en çok ilişkilendirilen etmenler stres, yetersiz ya da düzensiz uyku ve beslenme alışkanlıklarıdır. Stres ve uyku ile ilgili kanıtlar giderek artarken, belirli yiyeceklerin migreni tetiklediğine dair kanıtlar sınırlıdır. Bu nedenle, açıkça fark edilmiş bir tetikleyici yoksa rastgele besinleri yasaklamak yerine dengeli beslenmek ve öğün atlamamak önerilir^[13].

Kılavuzlar da tedavinin bir parçası olarak yaşam tarzı ve tetikleyiciler konusunda aileye ve çocuğa bilgi verilmesini önerir^{[14, 15]}. Günlük yaşamda şunlar işe yarayabilir:

• Hafta içi ve hafta sonu benzer saatlerde yatıp kalkmak, yeterli uyumak^[13].
• Öğün atlamamak, gün boyunca yeterli su içmek^{[9, 13]}.
• Uzun süre ekrana bakmaya ara vermek^[9].
• Düzenli fiziksel etkinlik; yaşına uygun kiloyu korumak^[13].
• Okul, sınav ve arkadaş ilişkileriyle ilgili kaygıları konuşmak; gerekirse destek almak^{[13, 15]}.

Baş ağrısı günlüğü nasıl tutulur?

Baş ağrısı günlüğü, ağrının türünü anlamaya, tetikleyicileri bulmaya ve tedavinin işe yarayıp yaramadığını izlemeye yardım eder; migren ile gerilim tipi baş ağrısını ayırmada da önerilen bir araçtır^[7]. Bir defter ya da telefon notu yeterlidir. Her ağrıda şunları yazın:

• Tarih, başlama saati ve ağrının ne kadar sürdüğü
• Ağrının yeri ve şiddeti (0–10 arası bir puanla, çocuğun kendi ifadesiyle)
• Eşlik eden belirtiler: bulantı, kusma, ışık ya da sesten rahatsızlık, görme belirtileri
• O gün uyku saati, öğünler, su, ekran süresi, stresli bir olay
• Ağrı kesici verildiyse saati ve ağrının geçip geçmediği
• Okul ya da etkinlik kaçırıldı mı

Muayeneye gelirken birkaç haftalık günlüğü yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tedavi nasıl planlanır?

Tedavi her çocuğa göre ayrı planlanır ve ağrının türüne, sıklığına, şiddetine ve çocuğun yaşamını ne kadar etkilediğine bağlıdır. Aşağıdaki bilgiler genel çerçevedir; ilaç seçimi ve dozu yalnız çocuğunuzu muayene eden hekim tarafından belirlenir.

Atak sırasında

Migren atağında kılavuzlar, tedaviye ağrının başında, erken başlanmasının önemini vurgular. İlacın hangi yolla verileceği atağın özelliklerine göre seçilir; örneğin kusma varsa bu hesaba katılır^[14]. Çocuğun sessiz ve loş bir odada dinlenmesi de çoğu zaman rahatlatır. Hangi ilacın, hangi durumda ve ne sıklıkla kullanılacağını hekiminizle birlikte belirleyin.

Ağrı kesicileri çok sık kullanmak neden sorun?

Baş ağrısı için ağrı kesicilerin uzun süre ve çok sık kullanılması, baş ağrısının kendisini sıklaştırabilir; buna ilaç aşırı kullanımı baş ağrısı denir ve en sık görülen ikincil baş ağrısıdır^[4]. Migren bu duruma özellikle yatkındır^[6]. Çocuğunuz sık sık ağrı kesiciye ihtiyaç duyuyorsa bunu hekiminize söyleyin.

Koruyucu tedavi ne zaman konuşulur?

Ataklar sık ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa, atakları seyrekleştirmeye yönelik koruyucu tedavi gündeme gelebilir. Kılavuz, bu kararın aile ve çocukla birlikte, olası yararlar ve çocuklardaki kanıtın sınırlılıkları açıkça konuşularak verilmesini önerir. Koruyucu yaklaşımın temelinde yaşam tarzı ve davranışsal etmenler konusunda danışmanlık ile baş ağrısına eşlik eden uyku, kaygı ya da duygu durumu sorunlarının da ele alınması yer alır^[15].

Çocuğunuzun kullandığı ilacı kendiliğinden başlatmayın, bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin; her değişikliği hekiminizle konuşun.

Prof. Dr. Hatice Gamze Poyrazoğlu'nun bu alandaki çalışmaları

Prof. Dr. Hatice Gamze Poyrazoğlu, çocuk nörolojisi yan dal uzmanlık tezini okul çocuklarında tekrarlayan baş ağrısı üzerine hazırlamış ve çocukluk çağı baş ağrısı ile migren konusunda uluslararası dergilerde yayımlanmış çalışmalarda yer almıştır. Bu konudaki başlıca çalışmalar:

• Kayseri'de 7–17 yaş okul çocuklarında migren ve gerilim tipi baş ağrısının sıklığı ve özellikleri

  Poyrazoğlu HG, Kumandaş S, Canpolat M ve ark. The Prevalence of Migraine and Tension Type Headache Among Schoolchildren in Kayseri Turkey An Evaluation of Sensitivity and Specificity Using Multivariate Analysis. Journal of Child Neurology, 2015. DOI: 10.1177/0883073814549240 (yeni sekmede açılır)

• Migrenli çocuk ve ergenlerde ruhsal durum ve yaşam kalitesi

  Öztop DB, Taşdelen İnce B, Poyrazoğlu HG ve ark. Assessment of Psychopathology and Quality of Life in Children and Adolescents With Migraine. Journal of Child Neurology, 2016. DOI: 10.1177/0883073815623635 (yeni sekmede açılır)

• Migrenli çocuklarda şah damarı (karotis) duvar kalınlığının ultrasonla ölçülmesi

  Poyrazoğlu HG, Vurdem ÜE, Arslan A ve ark. Evaluation of carotid intima media thickness in children with migraine a marker of subclinical atherosclerosis. Neurological Sciences, 2016. DOI: 10.1007/s10072-016-2648-0 (yeni sekmede açılır)

• Çocukluk çağı migreninde bazı kan değerlerinin incelenmesi

  Poyrazoğlu HG, Oztürk AB. Predictive value of laboratory parameters in childhood migraine. Acta Neurologica Belgica, 2020. DOI: 10.1007/s13760-019-01106-6 (yeni sekmede açılır)

• Çocuk nörolojisi yan dal uzmanlık tezi (Erciyes Üniversitesi)

  Kayseri İli ve Merkez İlçelerinde 7-17 Yaş Arası Okul Çocuklarında Primer Tekrarlayan Baş Ağrısı Prevalansının Belirlenmesi ve Etiyolojik Sınıflandırmanın Yapılması (2012).

• Danışmanlığını yaptığı tıpta uzmanlık tezi (Fırat Üniversitesi)

  Ramazan Arı. 7-17 yaş arası migren ve gerilim tipi baş ağrısı tanısı olan hastalarda baş ağrısı ile vitamin D düzeyleri arasındaki ilişkinin araştırılması (2018).

• Kitap bölümü

  Poyrazoğlu HG. Baş Ağrısı Epidemiyolojisi. Pediatrik Baş Ağrıları (Editörler: Canpolat M, Olgaç Dündar N). Akademisyen Kitabevi, 2026.

Tüm yayınlar için Özgeçmiş ve Eserler sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kaynakça

1. Abu-Arafeh I, Razak S, Sivaraman B, Graham C. Prevalence of headache and migraine in children and adolescents: a systematic review of population-based studies. Dev Med Child Neurol. 2010;52(12):1088-1097. doi.org/10.1111/j.1469-8749.2010.03793.x (yeni sekmede açılır) · PubMed: 20875042 (yeni sekmede açılır)
2. Onofri A, Pensato U, Rosignoli C, ve ark. Primary headache epidemiology in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis. J Headache Pain. 2023;24(1):8. doi.org/10.1186/s10194-023-01541-0 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 36782182 (yeni sekmede açılır)
3. Poyrazoğlu HG, Kumandaş S, Canpolat M, ve ark. The prevalence of migraine and tension-type headache among schoolchildren in Kayseri, Turkey: an evaluation of sensitivity and specificity using multivariate analysis. J Child Neurol. 2015;30(7):889-895. doi.org/10.1177/0883073814549240 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 25296924 (yeni sekmede açılır)
4. Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Migraine and other headache disorders — Fact sheet. 24 Ekim 2025. www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/headache-disorders (yeni sekmede açılır)
5. Conti R, Marta G, Wijers L, Barbi E, Poropat F. Red flags presented in children complaining of headache in paediatric emergency department. Children (Basel). 2023;10(2):366. doi.org/10.3390/children10020366 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 36832495 (yeni sekmede açılır)
6. Headache Classification Committee of the International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3): 1.1 Migraine without aura. ichd-3.org/1-migraine/1-1-migraine-without-aura/ (yeni sekmede açılır)
7. Headache Classification Committee of the International Headache Society. ICHD-3: 2.2 Frequent episodic tension-type headache. ichd-3.org/2-tension-type-headache/2-2-frequent-episodic-tension-type-headache/ (yeni sekmede açılır)
8. Headache Classification Committee of the International Headache Society. ICHD-3: 1.2 Migraine with aura. ichd-3.org/1-migraine/1-2-migraine-with-aura/ (yeni sekmede açılır)
9. NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). Headaches. www.nhs.uk/conditions/headaches/ (yeni sekmede açılır)
10. Do TP, Remmers A, Schytz HW, ve ark. Red and orange flags for secondary headaches in clinical practice: SNNOOP10 list. Neurology. 2019;92(3):134-144. doi.org/10.1212/WNL.0000000000006697 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 30587518 (yeni sekmede açılır)
11. Park EG, Yoo IH. The diagnostic values of red flags in pediatric patients with headache. Brain Dev. 2022;44(8):512-519. doi.org/10.1016/j.braindev.2022.04.008 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 35568652 (yeni sekmede açılır)
12. Lewis DW, Ashwal S, Dahl G, ve ark. Practice parameter: evaluation of children and adolescents with recurrent headaches. Report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology and the Practice Committee of the Child Neurology Society. Neurology. 2002;59(4):490-498. doi.org/10.1212/WNL.59.4.490 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 12196640 (yeni sekmede açılır)
13. Yamanaka G, Morichi S, Suzuki S, ve ark. A review on the triggers of pediatric migraine with the aim of improving headache education. J Clin Med. 2020;9(11):3717. doi.org/10.3390/jcm9113717 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 33228144 (yeni sekmede açılır)
14. Oskoui M, Pringsheim T, Holler-Managan Y, ve ark. Practice guideline update summary: Acute treatment of migraine in children and adolescents. Report of the American Academy of Neurology and the American Headache Society. Neurology. 2019;93(11):487-499. doi.org/10.1212/WNL.0000000000008095 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 31413171 (yeni sekmede açılır)
15. Oskoui M, Pringsheim T, Billinghurst L, ve ark. Practice guideline update summary: Pharmacologic treatment for pediatric migraine prevention. Report of the American Academy of Neurology and the American Headache Society. Neurology. 2019;93(11):500-509. doi.org/10.1212/WNL.0000000000008105 (yeni sekmede açılır) · PubMed: 31413170 (yeni sekmede açılır)
16. Headache Classification Committee of the International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3): sınıflamanın ana sayfası (Bölüm I: birincil baş ağrıları, Bölüm II: ikincil baş ağrıları). ichd-3.org/ (yeni sekmede açılır)
17. NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti). Stroke — Symptoms. Son gözden geçirme: 12 Eylül 2024. www.nhs.uk/conditions/stroke/symptoms/ (yeni sekmede açılır)
18. Royal College of Paediatrics and Child Health (RCPCH). Stroke in childhood: clinical guideline for diagnosis, management and rehabilitation. 2017. www.rcpch.ac.uk/resources/stroke-in-childhood-clinical-guideline (yeni sekmede açılır)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Çocuğunuzun durumuyla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.

Görsel: Jairo Hernandez ve ark. · J Integr Neurosci (IMR Press) (kaynak, yeni sekmede açılır) · Wikimedia Commons (yeni sekmede açılır) · Lisans: CC BY 4.0 (yeni sekmede açılır) · kırpıldı